Հեռախոս` +374 (0) 10 266 860

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Անգամ-ի «զանցանքները»

Մեր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալներից մեկը կապված է մի «անմեղ» բառի՝ «անգամ»-ի հետ։ Որքա՜ն ենք կարդում ու լսում՝ բազմիցս անգամ ասել եմ, բազմիցս անգամ գրել ենք…
Իսկ ի՞նչն է սխալ։  

Խնդիրը նշված «անգամ» և «բազմիցս» բառերի միասին գործածությունն է։ 
Հայերենի -իցս ածանցն ունի անգամ-ի իմաստը։ Երկիցս, երիցս, բազմիցս, քանիցս բառերն արդեն իսկ նշանակում են «երկու անգամ», «երեք անգամ», «բազում անգամ», «(մի) քանի անգամ»։ Ի դեպ, գրաբարում կան նաև չորիցս ձևը, որ նշանակում է «չորս անգամ», հնգիցս և այլն։  

Հասկանալի է, որ այս բառերի հետ անգամ-ի գործածությունն ավելորդ է, սխալ։ 
Ընդ որում անհարկի գործածվող այս «անգամ»-ը երբեմն «կպչում է» նաև «կրկնակի» բառին՝ կազմելով «կրկնակի անգամ» բառակապակցությունը։ Օրինակներ մամուլից.
«Փարիզում կրկնակի անգամ հնչել է հայկական օրհներգը».
«Կրկնակի անգամ կրճատվել են խեցգետնի պաշարները»։

Թեև վաղուց գործածվում է նաև «կրկին անգամ» կապակցությունը, որը ներկայացնում են նույնիսկ որոշ բառարաններ, այնուամենայնիվ, այստեղ նույնպես անգամ-ն ավելորդ է։ Դրանից պետք է խուսափել։ Օրինակ՝ ոչ թե ասել «կրկին անգամ հիշեցնում ենք», «կրկին անգամ բարձրաձայնում ենք», այլ «կրկին հիշեցնում ենք», «կրկին բարձրաձայնում ենք»։

Այլ հարց է, երբ անգամ-ը գործածվում է «բազում» բառի հետ։ Տվյալ դեպքում սխալ չկա, որովհետև բազում-ը նշանակում է «շատ, բազմաթիվ», այլ ոչ շատ անգամ, բազմաթիվ անգամ։ Այս պատճառով էլ նրա հետ անգամ-ը կարող է գործածվել, և ճիշտ է «բազում անգամ» արտահայտությունը։ Օրինակներ.
«Հրատարակվել է բազում անգամ».
«Բազում անգամ փորձարկվել է»։

Հիշենք՝ ասում ու հորդորում են ոչ թե երկիցս անգամ, երիցս անգամ, բազմիցս անգամ, քանիցս անգամ, այլ ԵՐԿԻՑՍ, ԵՐԻՑՍ, ԲԱԶՄԻՑՍ, ՔԱՆԻՑՍ։
Ճիշտ է ասել, օրինակ՝
Կրկնակի աճել է.
Կրկնակի գերազանցում է.
Բազում անգամ հաղթել է։
Սխալ է՝ կրկնակի անգամ աճել է, կրկնակի անգամ գերազանցում է։

Երբեմն հարց է առաջանում՝ կարո՞ղ է արդյոք «անգամ»-ը գործածվել հոգնակի թվով, երբ, մասնավորապես, գործածվում է «բազմաթիվ» բառի հետ։ Օրինակ՝ «Բարձրաձայնել ենք բազմաթիվ անգամներ», «Զգուշացվել է շատ անգամներ»։

Այս ձևը գործածական է վաղուց։ Բերենք օրինակներ.
«Ղազար Փարպեցին…. ունի բազմաթիվ անգամներ Մեսրոպ, Մեսբովպ….» (Կորյուն)։
«Տառապանքի ուղիներում շատ բան տեսած ու ապրած, բազմաթիվ անգամներ դառնապես խոցոտված….» (Վ. Թոթովենց)։

«….վերասլացումներն ունեցած ազգերը, որ բազմաթիվ անգամներ  վկայել էին….» (Հ. Մաթևոսյան)։
Թեև տվյալ դեպքում մենք հակված ենք եզակի թվով տարբերակը գործածելուն, այսուհանդերձ, ինչպես տեսնում ենք, սրանք զուգաձևություն են, և յուրաքանչյուր հեղինակ ինքն է որոշում, թե ո՛րը նախընտրի, որի՛ն տա նախապատվություն։ 

Գուրգեն Միքայելյան

Նյութը հրապարակվել է hraparak.am կայքում:

Նմանատիպ նյութեր
Հայկական հեռուստաշուկայի «ցուցափեղկում» մանկական ապրանք քիչ կա: Չունենք հատուկ հեռուստաալիք, ոչ մանկական ալիքներում փոքր է մանուկ հեռուստադիտողի համար նախատեսված
Արի՛ հետ պտտենք ժամացույցի սլաքները ու միասին գնանք դեպի այն ժամանակները, երբ համացանց չկար, ու
Խնդրառությունը բառերի (լրացյալի և լրացման) կապակցության այն եղանակն է, երբ մի բառը (լրացյալը) պահանջում է
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Ծանոթ երգ է հնչում՝ «Միայն սիրո լարը մնաց / Սրտիս անհուն խորքերում»:
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Մատներդ ի՜նչ արագ ես շարժում համակարգչի ստեղնաշարի վրայով: Ասես Շոպենի վալսերից նվագելիս

-Այսպես գրքերը նոր կյանք են ստանում,-ասում է Դ․ Գյուրջինյանն ու ավելացնում,- Ազգային գրադարանի այս նախաձեռնությունը գովելի է ու շատ կարևոր: Նկուղներում, դարակներում մնացած, գործածությունից դուրս ընկած գրքերը հիմա կարծես նոր կյանք են ստանում:
https://t.co/XBeZmrOybS

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՎԵՐՆԱՆՑՈՒՄ | Փողոցի, պողոտայի, ճանապարհի լայնքով վերգետնյա հետիոտնային անցում անարգել երթևեկություն ապահովելու և փողոցն անվտանգ հատելու համար։

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՉԵՂԱՐԿԵԼ | Մինչ այդ կայացրած որոշումից, նախապես հաստատված ինչ-որ բանից (իրադարձություն, հանդիպում և այլն) հրաժարվելը, հետ կանգնելը, դրանք կասեցնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՀԵԾԱՆՎՈՒՂԻ | Առավելապես քաղաքային միջավայրում հեծանիվ քշելու՝ հեծանվով տեղաշարժվելու համար առանձնացված ճանապարհ, ուղի՝ հատուկ գծանշումներով, երբեմն գունավորմամբ։ Հեծանվահրապարակում հեծանվավազքի համար նախատեսված ուղի։

Ավելին