Հեռախոս` (010) 266879

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

«Բարեկամ» բառեր

Բարև՛, սիրելի բարեկամ: Ի՜նչ լավ բառ է բարեկամ-ը: Գիտե՞ս, բառեր կան, որ կարող են բարեկամ լինել, հետո մարդկանց նման կարող են հեռանալ ու կորցնել միմյանց: Բայց հենց ուսումնասիրենք նրանց «անցյալը», պարզ կդառնա, որ նույն արմատից են ծագել: Արի՛ միասին մտնենք բառերի աշխարհը, ու դու էլ կհամոզվես:

Ուսումնասիրենք փողկապ բառը: Այն երկու արմատ ունի: Առաջինը՝ փող, որ մի իմաստով նշանակում է վիզ, պարանոց, երկրորդը՝ կապ (կապել, կապիչ): Այսպես, փողկապ = փող + կապ: Իսկ գիտե՞ս, որ փող-ը նաև խողովակ է նշանակում: Վիզը  նմանեցվում է փողի՝ խողովակի: Այս փող-ից են առաջացել կերակրափող, շնչափող բառերը: Փող արմատից են նաև փողային գործիքները, հրացանի փողը, փողրակը (նշանակում է ռետինե խողովակ), տաբատի փողքը (փող + ք հոգնակիակերտ մասնիկ) և անգամ փողոցը: Փող և խողովակ: Իսկ ի՞նչ ազգակցական կապ ունեն այս բառերը: Կարծիք կա, որ խողովակխող արմատը ծագել է փող-ից: Նախկինում այս բառը եղել է հենց փողովակ: Ժամանակի ընթացքում փ-ն հնչյունափոխվել, դարձել է խ:

Ահա՛ և պարզեցինք. մեր ուսումնասիրած բառերը նույն արմատն ունեն, մոտ բարեկամներ են:

Իսկ հիմա անցնենք բառերի մի այլ խմբի՝ հանցանք, չափազանց, զառանցել, ժամկետանց: Ի՞նչ կապ կարող է լինել իմաստով ու հնչողությամբ իրարից այսքան տարբեր բառերի միջև: Պարզվում է, որ կա, և դա անց  արմատն է (անցնել): Այս բառերից հանցանք-ը կազմված է գրաբարյան ի նախդիրից (ձայնավորից առաջ այն դառնում է յ, որն արտասանվում, նոր ուղղագրությամբ նաև գրվում է հ, ինչպես հանուն, հօգուտ և այլ բառերում է), անց արմատից և անք վերջածանցից: Բառի նշանակությունն է՝ դատապարտելի, անօրինական արարք: Սրան մոտ իմաստ ունի զանցանք (զ + անց + անք) բառը, որ նշանակում է փոքր, թեթև հանցանք: Չափազանց-ի կազմությունն է՝ չափ + ա + (զ) անց (այսպես է նաև կարգազանց, օրինազանց, երդմնազանց բառերի դեպքում): Հասանք զառանցել բառին: Սրա նախնական իմաստն է՝ տարիքն անցնել, ծերանալ, իսկ հիմա հասկանում ենք՝ բանականությունից դուրս լինել, անտրամաբանական բաներ ասել՝ զ + առ (նախդիր) + անց + ել: Ժամկետանց բառի մեջ նույնպես անց արմատն է:

Փաստորեն այս բառերը նույնպես «բարեկամական կապ» ունեն:

Իսկ գիտե՞ք, որ կծու բառն առաջացել է կծել բառի արմատից և ու ածանցից: Նկատել եք՝ կծու ուտելիքը ասես կծում է մարդու լեզուն, իսկ կծու խոսքը՝ սիրտը: Կծել և կծու բառերն էլ են բարեկամ:

Ուրեմն լա՛վ ճանաչենք մեր մայրենին, աշխատենք այդ լեզվով երբեք կծու բառեր չասել իրար, որ միշտ մնանք լավ բարեկամներ:

Հեղինակ՝ Երազիկ Գրիգորյան
Նյութը տպագրվել է «Ոսպնյակ» ամսագրում

Սրճարաններում, ճաշարաններում, ռեստորաններում պահանջո՞ւմ եք հայերեն ճաշացանկ, եթե Ձեզ տրվածը միայն անգլերեն կամ այլ լեզվով է։

Ներկայացնում ենք օտար բառերի և դրանց հայերեն համարժեքների հերթական ցանկը։ Հորդորում ենք նախապատվությունը տալ հայերեն բառերին։

➡️ https://bit.ly/3oGCEP9

Լեզվի կոմիտեն 2020 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2021 թվականի հունվար սոցիալական հարթակներում հրապարակել է հորդորակ, նյութեր և հարցումներ դպրոցներում ուսուցչին դիմելու հայերեն ձևերի մասին։

➡️Ամբողջական՝ https://bit.ly/3a3kT7s

Հիշե՛ք

Բժշկական այս գործիքը, որն օգտագործում են վիրահատությունների ժամանակ, կոչվում է ՆՇՏԱՐ։
#ՉԱՍԵՔլանցետ

Կոտայքի Ավան գյուղը Երևանի այժմյան Ավան թաղամասն է: Անցյալում «ավան» են կոչվել այն բնակավայրերը, որոնք պարսպապատ չեն եղել և դրանով էլ հենց տարբերվել են քաղաքներից: «Ավան» բառով կազմվել են շատ բնակավայրերի անուններ՝ Ստեփանավան, Սևակավան, Արտավան, Բերքավան և այլն:

Ավելին