Հեռախոս` (010) 266879

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

«Բարեկամ» բառեր

Բարև՛, սիրելի բարեկամ: Ի՜նչ լավ բառ է բարեկամ-ը: Գիտե՞ս, բառեր կան, որ կարող են բարեկամ լինել, հետո մարդկանց նման կարող են հեռանալ ու կորցնել միմյանց: Բայց հենց ուսումնասիրենք նրանց «անցյալը», պարզ կդառնա, որ նույն արմատից են ծագել: Արի՛ միասին մտնենք բառերի աշխարհը, ու դու էլ կհամոզվես:

Ուսումնասիրենք փողկապ բառը: Այն երկու արմատ ունի: Առաջինը՝ փող, որ մի իմաստով նշանակում է վիզ, պարանոց, երկրորդը՝ կապ (կապել, կապիչ): Այսպես, փողկապ = փող + կապ: Իսկ գիտե՞ս, որ փող-ը նաև խողովակ է նշանակում: Վիզը  նմանեցվում է փողի՝ խողովակի: Այս փող-ից են առաջացել կերակրափող, շնչափող բառերը: Փող արմատից են նաև փողային գործիքները, հրացանի փողը, փողրակը (նշանակում է ռետինե խողովակ), տաբատի փողքը (փող + ք հոգնակիակերտ մասնիկ) և անգամ փողոցը: Փող և խողովակ: Իսկ ի՞նչ ազգակցական կապ ունեն այս բառերը: Կարծիք կա, որ խողովակխող արմատը ծագել է փող-ից: Նախկինում այս բառը եղել է հենց փողովակ: Ժամանակի ընթացքում փ-ն հնչյունափոխվել, դարձել է խ:

Ահա՛ և պարզեցինք. մեր ուսումնասիրած բառերը նույն արմատն ունեն, մոտ բարեկամներ են:

Իսկ հիմա անցնենք բառերի մի այլ խմբի՝ հանցանք, չափազանց, զառանցել, ժամկետանց: Ի՞նչ կապ կարող է լինել իմաստով ու հնչողությամբ իրարից այսքան տարբեր բառերի միջև: Պարզվում է, որ կա, և դա անց  արմատն է (անցնել): Այս բառերից հանցանք-ը կազմված է գրաբարյան ի նախդիրից (ձայնավորից առաջ այն դառնում է յ, որն արտասանվում, նոր ուղղագրությամբ նաև գրվում է հ, ինչպես հանուն, հօգուտ և այլ բառերում է), անց արմատից և անք վերջածանցից: Բառի նշանակությունն է՝ դատապարտելի, անօրինական արարք: Սրան մոտ իմաստ ունի զանցանք (զ + անց + անք) բառը, որ նշանակում է փոքր, թեթև հանցանք: Չափազանց-ի կազմությունն է՝ չափ + ա + (զ) անց (այսպես է նաև կարգազանց, օրինազանց, երդմնազանց բառերի դեպքում): Հասանք զառանցել բառին: Սրա նախնական իմաստն է՝ տարիքն անցնել, ծերանալ, իսկ հիմա հասկանում ենք՝ բանականությունից դուրս լինել, անտրամաբանական բաներ ասել՝ զ + առ (նախդիր) + անց + ել: Ժամկետանց բառի մեջ նույնպես անց արմատն է:

Փաստորեն այս բառերը նույնպես «բարեկամական կապ» ունեն:

Իսկ գիտե՞ք, որ կծու բառն առաջացել է կծել բառի արմատից և ու ածանցից: Նկատել եք՝ կծու ուտելիքը ասես կծում է մարդու լեզուն, իսկ կծու խոսքը՝ սիրտը: Կծել և կծու բառերն էլ են բարեկամ:

Ուրեմն լա՛վ ճանաչենք մեր մայրենին, աշխատենք այդ լեզվով երբեք կծու բառեր չասել իրար, որ միշտ մնանք լավ բարեկամներ:

Հեղինակ՝ Երազիկ Գրիգորյան
Նյութը տպագրվել է «Ոսպնյակ» ամսագրում

ՄԵԶ ՀԱՐՑՆՈՒՄ ԵՆ

🤔Երբեմն տարաձայնություններ են լինում՝ կապված «ամուրի» և «այրի» բառերի գործածության հետ: Խնդրում ենք պարզաբանել․ ի՛նչ իմաստ ունեն դրանք։

Պատասխանը՝ կայքում👇
https://cutt.ly/gGn98YQ

Օտար բառերի հայերեն համարժեքների ընդհանուր ցանկին կարող եք ծանոթանալ՝ այցելելով Լեզվի կոմիտեի կայք (լեզվիկոմիտե.հայ կամ http://langcom.am):
https://www.langcom.am/%d5%b0%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%b6-%d5%a8%d5%b6%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%aa%d5%a5%d6%84-15/

Ռուսերեն #изгой (#իզգոյ) բառը նշանակում է «իր միջավայրից վտարված անձ. վտարյալ»։
Այս օտար բառի հայերեն համարժեքը վաղուց կա, գրանցված է բառարաններում։
Այդ բառը ՎՏԱՐԱԿ-ն է։
Ավելին՝ կայքում👇
https://cutt.ly/iDmVmKJ

Ավելին
facebook