Հեռախոս` +374 (0) 10 266 860

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Երեխաներին՝ միայն որակյալ խոսք (1-ին մաս)

Երեխայի ձևավորման գործում ականջը շատ պատասխանատու ընկալուչ է: Ամենևին միևնույն չէ, թե նա ինչ խոսք է լսում: Այդ իմաստով մուլտֆիլմերը կրկնակի կարևորություն ունեն: Մենք պարբերաբար անդրադառնում ենք դրանց լեզվավիճակին: Այսօր կխոսենք մուլտֆիլմերի հայերեն թարգմանությունների մասին:

Սկսենք երեխաների սիրած «Դեպի վեր» մուլտֆիլմից:

«Ես չեմ համբերում լսել այս պատմության ավարտը»: «Мне не терпится услышать…»:  Պարզ է, որ այս նախադասությունը թարգմանվել է ռուսերենից: Կարելի է ասել՝ չի էլ թարգմանվել, հենց ռուսերեն էլ մնացել է: Փորձենք միասին թարգմանել: «Ես չեմ համբերում: Ուզում եմ լսել այս պատմության ավարտը»: Կամ՝ «Ես չեմ համբերում, թե երբ եմ լսելու այս պատմության ավարտը»:

Այս մուլտֆիլմում մի հսկա թռչուն կա: Փոքրիկ հերոսը ծերունուն ասում է. «Կարո՞ղ ենք նրան մեզ հետ վերցնել»: Այս միտքն էլ է ռուսերեն: Մանավանդ՝ խոսքը այդ հսկային վերցնելու մասին չէ: Պետք էր ասել՝ «Կարո՞ղ ենք նրան մեզ հետ տանել»: Կամ՝ «Կլինի՞, որ նա էլ մեզ հետ գա»:  

Փոքրիկ տղան զարմացած բղավում է. «Այստե՜ղ նայեք»: Նա առաջարկով կամ խնդրանքով չի դիմում որևէ մեկին, այլ պարզապես զարմանքն է արտահայտում:   Բայց երեխան այդ պահին կարձագանքի ձայնարկություններով, կասի «վայ, այս ի՞նչ է» կամ մի ուրիշ բան, այլ ոչ երբեք՝ «այստեղ նայեք»: Երեխան նաև չի ասի. «Շատերը ինքնաթիռով են ճանապարհորդում, բայց Դուք խելամիտ եք գտնվել»: Նախ՝ ոչ թե գտնվել, այլ վարվել: Սա լեզվական սխալ է, իսկ մնացածը պարզապես վատ է. շատե՜րը, խելամի՜տ… Չէ՞ որ սա մուլտֆիլմ է: «Ուրիշներն ինքնաթիռով են ճանապարհորդում, իսկ Դուք շատ խելոք բան եք արել»: Եվ, հավատացե՛ք, տեսարանից ստացած տպավորությունը միանգամայն այլ կլինի:

 «-Դու երբեք ճամբար չե՞ս գնացել: -Այո, բայց դրսում չենք գիշերել»: Հայերենի մեծ գիտակ պետք չէ լինել՝ իմանալու համար, որ «չե՞ս գնացել»հարցին չեն պատասխանում «այո», այլ ասում են՝ «գնացել եմ»: 

«Ես զանգում եմ, բայց Ֆիլիսն ասում է, որ նրան ձանձրացնում եմ»: Այստեղ երրորդ մեկը չկա: Զանգին պատասխանողն էլ, ձանձրացողն էլ նույն Ֆիլիսն է: Ուրեմն՝  «Ես զանգում եմ, բայց Ֆիլիսն ասում է, որ իրեն ձանձրացնում եմ»:

«Վզկապիդ հետ ինչ-որ բան այն չէ»: Այս հետ-ը հայերեն չէ: Պետք չէ նախադասությունն այնպես կազմել, որ առանց «հետ» կամ «մոտ» կապի գործը գլուխ չգա: «Վզկապդ ի՞նչ է եղել», կամ՝ «Վզկապիդ ի՞նչ է պատահել»: Եվ պետք չէ ասել «Գրանցեք եղանակի մասին տվյալները մածյանում»: «Մատյան» գրում, «մատյան»կարդում ենք:

Իսկ ահա «Աստերիքս. աստվածների երկիրը» մուլտֆիլմի հերոսներից մեկին ամբողջ ընթացքում անվանում են չարաճիճի Կուս: Այսպիսի բառ չկա: Ճիշտ է՝ չարաճճի: Ընդ որում՝ այդ սխալն անում են կրկնօրինակող բոլոր դերասանները:

Իսկ ահա հերոսներից մեկն ասում է. «Եկվորներին այնքան էլ ուրախ չեն այստեղ»: Դարձյալ բառացի պատճենում  ռուսերենից: «Այստեղ եկվորներին այնքան էլ ուրախ չեն ընդունում»: «Եկվորներին այստեղ այնքան էլ չեն սիրում»: Կարելի է շարունակել: Ճիշտ տարբերակները քիչ չեն:

«Քաղաքի բոլոր քաղաքացիներին բնակարան է հատկացվում»: Պարզ է, որ վատ է: Կարելի էր ասել. «Քաղաքի բոլոր բնակիչներին…»: Կամ՝ «Բոլոր քաղաքացիներին…»:

«Նա գիտի՝ որտեղ վազել»: Այսպես կարելի է ասել, եթե խոսքը, ասենք, մարզադաշտում, բակում կամ որևէ այլ վայրում վազելու մասին է: Բայց այստեղ խոսքը վազելու ուղղությանն է վերաբերում: Ուրեմն՝ «Նա գիտի՝ ուր վազել», «Նա գիտի՝ ուր պիտի վազի»:

Սխալ է ասել՝ «Ինձանից գողություն չեն արել»: Պետք է ասել՝ «Ինձանից չեն գողացել»: Սխալ է ասել՝ «Ինչ պետք է անել սրա հետ»: Պետք է ասել՝ «Ինչ պետք է անել սրան»: «Կեսար, դու անազնիվ գտնվեցիր»-ի փոխարեն պետք է ասել՝ «Կեսար, դու անազնիվ վարվեցիր/եղար»: «Դուք պետք է հոգ տանեք ապրանքանիշի մասին»: Մասին հոգ չեն տանում: Ճիշտ է՝ «Դուք պետք է հոգ տանեք/հոգաք ապրանքանիշի համար»: Ավելի լավ է՝ «Դուք ապրանքանիշի մասին պիտի մի բան մտածեք» և այլն:

Այս մուլտֆիլմերն արդեն կրկնօրինակված են: Պարզ է, որ նշված ու էլի շատ սխալներ չեն ուղղվի: Բայց մենք շարունակելու ենք հետևել հայկական եթերին՝ հուսալով, որ մեր խոսքն օդում չի մնա, ու հայերենի համար կգան ավելի լավ ժամանակներ:

Երազիկ Գրիգորյան

Նմանատիպ նյութեր
Հայկական հեռուստաշուկայի «ցուցափեղկում» մանկական ապրանք քիչ կա: Չունենք հատուկ հեռուստաալիք, ոչ մանկական ալիքներում փոքր է մանուկ հեռուստադիտողի համար նախատեսված
Արի՛ հետ պտտենք ժամացույցի սլաքները ու միասին գնանք դեպի այն ժամանակները, երբ համացանց չկար, ու
Խնդրառությունը բառերի (լրացյալի և լրացման) կապակցության այն եղանակն է, երբ մի բառը (լրացյալը) պահանջում է
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Ծանոթ երգ է հնչում՝ «Միայն սիրո լարը մնաց / Սրտիս անհուն խորքերում»:
Մեր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալներից մեկը կապված է մի «անմեղ» բառի՝ «անգամ»-ի հետ։ Որքա՜ն ենք

-Այսպես գրքերը նոր կյանք են ստանում,-ասում է Դ․ Գյուրջինյանն ու ավելացնում,- Ազգային գրադարանի այս նախաձեռնությունը գովելի է ու շատ կարևոր: Նկուղներում, դարակներում մնացած, գործածությունից դուրս ընկած գրքերը հիմա կարծես նոր կյանք են ստանում:
https://t.co/XBeZmrOybS

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՎԵՐՆԱՆՑՈՒՄ | Փողոցի, պողոտայի, ճանապարհի լայնքով վերգետնյա հետիոտնային անցում անարգել երթևեկություն ապահովելու և փողոցն անվտանգ հատելու համար։

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՉԵՂԱՐԿԵԼ | Մինչ այդ կայացրած որոշումից, նախապես հաստատված ինչ-որ բանից (իրադարձություն, հանդիպում և այլն) հրաժարվելը, հետ կանգնելը, դրանք կասեցնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՀԵԾԱՆՎՈՒՂԻ | Առավելապես քաղաքային միջավայրում հեծանիվ քշելու՝ հեծանվով տեղաշարժվելու համար առանձնացված ճանապարհ, ուղի՝ հատուկ գծանշումներով, երբեմն գունավորմամբ։ Հեծանվահրապարակում հեծանվավազքի համար նախատեսված ուղի։

Ավելին