Հեռախոս` +374 (0) 10 266 860

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Ի՞նչ է հասկացողությունը, ի՞նչը կարելի է փոխանցել եվ ի՞նչը ոչ

«Իմ հասկացությամբ՝ վեճի առարկան գիտական հարց չէ», «Ժողովուրդը լայն հասկացողություն է», «Գյուղի բնակիչները, հասկացողություն չունենալով անձրևի մասին, ասում են՝ քամին ցրեց ամպերը», «Մի՛ շփոթեք  հասկացությունը հասկացողության հետ»:

Այո՛, հասկացությունը հասկացողության հետ չպետք է շփոթել ու նաև չպետք է կարծել, թե այս բառերը, քանի որ նման են, ունեն նույն իմաստը: Ճիշտ է, նախկինում հասկացություն-ը ունեցել է նաև հասկացողության իմաստը, որն արձանագրված է նաև բառարաններում, բայց սա արդեն հնացած «երևույթ» է, և ժամանակակից հայերենում դրանք հստակորեն սահմանազատված են, ամեն մեկն ունի իր նշանակությունը:

Իսկ ի՞նչ անել դրանք իրար հետ չշփոթելու համար: Ինչպե՞ս պարզել, թե ո՛ր դեպքում ո՛րը պետք է գործածել:

Ոչ մի դժվարություն չկա: Ընդամենը պետք է իմանալ, թե այս բառերից որը ի՛նչ է նշանակում:

Սկսենք հասկացություն-ից: Վերջինս ընդհանուր իմաստով նշանակում է գաղափար: Անշուշտ, բոլորս ենք տեղյակ փիլիսոփայական, գիտական հասկացություններից: Դրանցից շատերը ոչ միայն ուսումնասիրել ենք, այլև սովորել անգիր: Հիշենք գեղագիտական հասկացությունները, բարոյական, մաթեմատիկական, տնտեսագիտական և այլն:

Հասկացողություն-ը հասկանալու, ըմբռնելու կարողությունն է, այս կամ այն կերպ հասկանալը: Օրինակ՝ հասկացողությամբ նա չի փայլում. ժողովուրդներ կան, որոնց հասկացողության մակարդակը շատ բարձր է:

Այժմ ճշտենք սկզբում մեջբերած նախադասությունները: Կարծում ենք՝ արդեն հասկանալի է, որ այս բառերը սխալ են գործածված առաջին երկու օրինակում: Ինչ խոսք, որ վեճի առարկան գիտական հարց կարող էր չլինել իմ հասկացողությամբ. որ ժողովուրդը լայն հասկացություն է և ոչ հասկացողություն: Եվ անշուշտ ճիշտ է, որ գյուղի բնակիչները անձրևի մասին կարող էին հասկացողություն չունենալ:

Հուսով ենք՝ իմանալով այս ամենը, այսուհետև կբարձրանա նաև մեր հասկացողություն մակարդակը, և կիմանանք, թե ի՛նչը կարելի է փոխանցել և ինչը ոչ…

Դարձյալ անենք մեջբերումներ. «Արտակարգ իրավիճակների նախարարության ՓՈԽԱՆՑՄԱՄԲ՝ վերջինս հայտնաբերվել է», «Կալանավորվածի ինքնազգացողությունը լավ է. ՓՈԽԱՆՑՈՒՄ ԵՆ փաս­տաբանները»:

Քանի որ այսպիսի նախադասություններ լսում ենք հաճախ, մենք էլ ուզում ենք մեր ընթերցողին «փոխանցել», որ զգուշանան այսպիսի «փոխանցումներից», որովհետև այսբառն արդեն անցնում է իր «լիազորությունների» սահմանը: Ուշադրություն դարձնելու դեպքում անմիջապես կնկատենք, որ բերված օրինակներում փոխանցելու ոչինչ չկա:

Սխալի պատճառը ռուսերենի համանման նախադասություններն են:

Պետք է զգուշանալ օտար լեզուներից ուղղակի պատճենումներ կատարելուց, որովհետև դրանք հաճախ աղավաղում են մեր լեզվամտածողությունը, հանգեցնում սխալների:

Արդարացում չունի այն պնդումը, թե շատ բառերի նման այս բառը նույնպես իմաստափոխվել է, ձեռք բերել նոր իմաստ: Ճիշտ է, բառը երբեմն կարող է իմաստափոխվել այնպես, որ լիմոնադ ասելով հասկանանք նաև տանձի կամ խնձորի հյութ, բայց այս երևույթը ամեն պարագայում չէ, որ պետք է վկայակոչել որպես արդարացնող հանգամանք: Այդպիսի մտածողությամբ արդարացվել կարող է բառագործածության ամեն սխալ: Էլ ինչի՞ համար են հապա բառերի իմաստները: Դրանք ինչո՞վ պետք է տարբերվեն իրարից: Հապա էլ որտե՞ղ պետք է գործածենք տեղեկացնել, հաղորդել, ասել բառերը, եթե ամեն բան միայն փոխանցում ենք:

Հենց այս մտահոգությունը ձեզ հաղորդելով էլ (ու ոչ փոխանցելով) ավարտենք այսօրվա զրույցը:

      Գուրգեն Միքայելյան

Հղումը սկզբնաղբյուր կայքում։
Նմանատիպ նյութեր
Հայկական հեռուստաշուկայի «ցուցափեղկում» մանկական ապրանք քիչ կա: Չունենք հատուկ հեռուստաալիք, ոչ մանկական ալիքներում փոքր է մանուկ հեռուստադիտողի համար նախատեսված
Արի՛ հետ պտտենք ժամացույցի սլաքները ու միասին գնանք դեպի այն ժամանակները, երբ համացանց չկար, ու
Խնդրառությունը բառերի (լրացյալի և լրացման) կապակցության այն եղանակն է, երբ մի բառը (լրացյալը) պահանջում է
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Ծանոթ երգ է հնչում՝ «Միայն սիրո լարը մնաց / Սրտիս անհուն խորքերում»:
Մեր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալներից մեկը կապված է մի «անմեղ» բառի՝ «անգամ»-ի հետ։ Որքա՜ն ենք

-Այսպես գրքերը նոր կյանք են ստանում,-ասում է Դ․ Գյուրջինյանն ու ավելացնում,- Ազգային գրադարանի այս նախաձեռնությունը գովելի է ու շատ կարևոր: Նկուղներում, դարակներում մնացած, գործածությունից դուրս ընկած գրքերը հիմա կարծես նոր կյանք են ստանում:
https://t.co/XBeZmrOybS

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՎԵՐՆԱՆՑՈՒՄ | Փողոցի, պողոտայի, ճանապարհի լայնքով վերգետնյա հետիոտնային անցում անարգել երթևեկություն ապահովելու և փողոցն անվտանգ հատելու համար։

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՉԵՂԱՐԿԵԼ | Մինչ այդ կայացրած որոշումից, նախապես հաստատված ինչ-որ բանից (իրադարձություն, հանդիպում և այլն) հրաժարվելը, հետ կանգնելը, դրանք կասեցնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՀԵԾԱՆՎՈՒՂԻ | Առավելապես քաղաքային միջավայրում հեծանիվ քշելու՝ հեծանվով տեղաշարժվելու համար առանձնացված ճանապարհ, ուղի՝ հատուկ գծանշումներով, երբեմն գունավորմամբ։ Հեծանվահրապարակում հեծանվավազքի համար նախատեսված ուղի։

Ավելին