Հեռախոս` (010) 266879

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Ինչ լեզվով է խոսում հայկական կինոն (մաս 2-րդ)

Շարունակենք հետևել վերջին տարիներին նկարահանված հայկական կինոյի լեզվին: Այս անգամ նույնպես թիրախում հումորային ֆիլմերն են: Դրանցից դուրս գրված լեզվական սխալների մեջ պարզապես աչք են ծակում խառնալեզու և «ներմուծված» տրամաբանությամբ հայերեն նախադասությունները: Այսօր հենց դրանցից էլ կսկսենք:

«Մերսի, որ էկար: Պակա»:

Թե՛ կյանքում, թե՛ կինոյում երբեմն օտար լեզվին դիմելու անհրաժեշտություն է լինում: Բայց «Սկոտչ և վիսկի» ֆիլմին ի՞նչ է  պատահել, որ նրա գլխավոր հերուսուհին մի փոքրիկ խոսքի մեջ միանգամից երեք լեզու է գործածում` ֆրանսերեն, հայերեն, ռուսերեն, փոխանակ ասելու` «Շնորհակալ եմ, որ եկար: Ցտեսություն (կամ՝ մինչ հանդիպում)»:  Կամ էլ՝ կարճ՝ հաջող:

«Էրեխեք, ես վաբշե չեմ երևում»: 

Բանավոր խոսքում «երեխաներ» գրական ձևի փոխարեն «էրեխեք» ձևով դիմելը մտերմիկ մթնոլորտ է ստեղծում: Իսկ հիմա հենց այդ՝ մթնոլորտ ստեղծելու տեսանկյունից նայենք այս վաբշե-ին: Վերևում նշված օտար բառերի պես սա էլ գրեթե սովորական դառնալու աստիճան տարածվել է մեր խոսքում: Ի՞նչ դերակատարություն ունեն հաճախ ամենևին ռուսերեն չիմացողների բառապաշարում լավ տեղավորված այս բառերը:

Եթե դպրոցը պայքարում է նման խոսվածքի դեմ, ապա պետք չէ, որ պատանեկան ֆիլմի («Իմ փոքրիկ փեսացուն») միջոցով խրախուսվի այն: Մանավանդ՝ առանց ֆիլմի կինեմատոգրաֆիական արժեքը վտանգի ենթարկելու այստեղ կարելի էր ասել ընդհանրապես, բոլորովին բառերը կամ հենց մեր բարբառային հեչ-ը: 

«Վանդան դա ընդգծում է կնոջ խորհրդավորությունը, իսկ հերբերաները դրանք երջանկության սիմվոլն են»:

Սիմվոլը հայերեն խորհրդանիշն է: Նաև՝ այս նախադասության մեջ ավելորդ են դա, դրանք դերանունները: Հայերենում նախադասության անվանական անդամը դերանվամբ չի «վերարտադրվում», ինչպես  որ ռուսերենում է («ванда-это…, гербера-это…»), որտեղից էլ սխալմամբ փոխանցվել է հայերենին ու մի ոստյունով հասել «Պահանջվում է միլիոնատեր» ֆիլմին: Այս նախադասությունները ճիշտ ու թեթև կլինեին առանց այդ դերանունների: 

«Պլաստիկ վիրաբուժությունը դա կորցրած գեղեցկությունը վերադարձնելու համար է»: Այս դա-ն իր ավելորդ ներկայությամբ միայն վերևում չէր ու միայն այս՝ «Ուրիշի փոխարեն» ֆիլմում չէ: Այն առկա է մտավորականների խոսքում, պաշտոնատար անձանց խոսքում, բեմում, հետնաբեմում, մի խոսքով՝ ամենուր: Ամենուր կա, բայց չպիտի լինի:

«Ուզում է իմանալ` ինչ կստացվի նրա մոտ»: Այս մոտ կապը ինչքա՜ն է մեր խոսքը  հեռացնում հայերենից: Այս կաղապարը ռուսերեն у меня, у тебя-ի պատճենն է: Մենք՝ հայերս, մեր միտքը կառուցում ենք այսպես. «Ուզում է իմանալ` նա ինչ կկարողանա անել» («Պահանջվում է միլիոնատեր»):

«Առաջին դեմք» ֆիլմի գովազդային պաստառը։

 «Համարյա մոտդ ստացվում ա, հա՞, էդ բարմենիցդ լրագրող դարձնել»: Դարձյալ այս մոտ կապը: «Համարյա կարողանում ես». այսպես թե՛ գեղեցիկ է, թե՛ ճիշտ: Բայց այստեղ միակ մեղավորը «ռուսահայերենը» չէ: «Բարմենիցդ լրագրող դարձնել». սա էլ ճիշտ չէ: Կա՛մ «բարմենիդ լրագրող դարձնել», կա՛մ «բարմենիցդ լրագրող սարքել» («Առաջին դեմք»):

«Բա որ քո հետ մի բան լիներ»: Այստեղ էլ հետ կապով  է մեր լեզուն հեռացել իրենից: Ռուսերեն с тобой-ի պատճենն է սա: Հայերեն այս միտքը ձևակերպվում է այսպես` «բա որ քեզ մի բան լիներ» կամ՝ «բա որ քեզ մի բան պատահեր» («Սկոտչ և վիսկի»):

«Ես լրագրող եմ, սովորել եմ ժուռնալիսծիկայի ֆակուլծետում»: Ցանկություն է առաջանում պատասխանելու՝ «Եվ շատ վատ ես սովորել»: «Առաջին դեմք» ֆիլմի սիրելի՛ ստեղծողներ, հայերենում տ-ն միշտ հնչում է այնպես, ինչպես գրվում է: Եվ վատ է, որ ձեր այս ժուռնալիսծը, ներեցե՛ք, ժուռնալիստը (լրագրող) չգիտի այդ մասին:

Իրականում՝ ո՛չ հայերենն են այսպես սիրում, ո՛չ ռուսերենը: Այս ամենի անունը ո՛չ առաջադիմություն է, ո՛չ լեզվական անմիջականությունը: Այս ամենի անունը լեզվական անպատասխանատվություն է:

Շարունակելի        

Երազիկ Գրիգորյան

Նյութը հրապարակվել է  «Եթեր»  շաբաթաթերթի  06․09․2018-ի համարում։

ՄԵԶ ՀԱՐՑՆՈՒՄ ԵՆ

🤔Երբեմն տարաձայնություններ են լինում՝ կապված «ամուրի» և «այրի» բառերի գործածության հետ: Խնդրում ենք պարզաբանել․ ի՛նչ իմաստ ունեն դրանք։

Պատասխանը՝ կայքում👇
https://cutt.ly/gGn98YQ

Օտար բառերի հայերեն համարժեքների ընդհանուր ցանկին կարող եք ծանոթանալ՝ այցելելով Լեզվի կոմիտեի կայք (լեզվիկոմիտե.հայ կամ http://langcom.am):
https://www.langcom.am/%d5%b0%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%b6-%d5%a8%d5%b6%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%aa%d5%a5%d6%84-15/

Ռուսերեն #изгой (#իզգոյ) բառը նշանակում է «իր միջավայրից վտարված անձ. վտարյալ»։
Այս օտար բառի հայերեն համարժեքը վաղուց կա, գրանցված է բառարաններում։
Այդ բառը ՎՏԱՐԱԿ-ն է։
Ավելին՝ կայքում👇
https://cutt.ly/iDmVmKJ

Ավելին
facebook