Հեռախոս` +374 (0) 10 266 860

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Ինչ լեզվով է խոսում հայկական կինոն (մաս 1-ին)

Ֆիլմարտադրության ժամանակակից հնարավորություններն ո՜ւր էին, երբ ստեղծվում էր հին ու բարի հայկական կինոն` ամեն անգամ առաջին անգամվա պես հուզող ու ծիծաղեցնող, դիտելուց հետո ներսումդ մնացող, գուցե այնտեղից երբեք էլ դուրս չեկող, կերտող ու մարդկային: Ինչի մասին էլ լիներ սցենարը, ֆիլմը միաժամանակ խոսում էր իր ստեղծողների, նրանց ժամանակի մասին: Եվ ինչպիսի՜ հայերենով էր խոսում հայ կինոն. ո՛չ հատուկ կոկած, ո՛չ էլ փողոցային, այլ բնական, սիրելի հայերենով:

Ամենագռեհիկ կերպարն անգամ անթերի կերպավորվում էր թույլատրելի խոսքով: Այդ ֆիլմերում գյուղացին գրական չէր խոսում, փողոցային տղան չէր դիմում գիտական ոճին: Նրանց խոսքը պարզապես բնական էր: Հայկական կինոն հարգում էր սպառողին:  

Ֆիլմարտադրության ժամանակակից հնարավորություններով ստեղծված մեր այսօրվա ֆիլմերն էլ գուցե շատ արժանիքներ ունեն, բայց մեր ուշադրության կենտրոնում դրանց հայերենն է: Խոսենք վերջին շրջանի հումորային ֆիլմերի մասին:

Ավելի ճիշտ` իրենց լսենք:   

«Այս դեղը տրվելու է կենդանիներին` ազատության բաց թողնվելուց առաջ» («Հյուսիս-հարավ»): Նախադասության երկրորդ հատվածը սխալ է ձևակերպված: Ճիշտ է` «…ազատ արձակելուց առաջ» կամ «…բաց թողնելուց առաջ»:

«Առաջարկդ ինչո՞ւմն է կայանում» («Հյուսիս-հարավ»): Նախ` ոչ թե ինչումն, այլ ինչում: Բացի այդ` ճիշտ են «ի՞նչ առաջարկ ունես» կամ «ո՞րն է քո առաջարկը» ձևակերպումները: 

«Հյուսիս-հարավ» ֆիլմի գովազդային պաստառը։

«Մեր փորձագետների այցելությունը ձեր ապրուստի վայր…» («Սուպեր մամա-1»): Ապրուստը վայր չի ունենում: Այստեղ խոսքը ապրելու վայրի մասին է, և հենց այդպես էլ պետք էր ասել:

«Ծրագրին մասնակցելու  պայմաններից մեկը դա աշխատանքի առկայությունն է» («Սուպեր մամա-1»): Նախադասության անվանական անդամը դա դերանվամբ կրկնելը հատուկ է ռուսերենին, որտեղից էլ այն անցել է մեր լեզվին: Հայերենում այս ձևակերպումը սխալ է. դա դերանունն այստեղ ավելորդ է:

«Այդ ցուցանակը կարող եք չվերցնել օդանավակայան» («Ուրիշի փոխարեն»): Դարձյալ ռուսերենից եկած սխալ է` (не) взять в аэропорт: Ճիշտ է` «…կարող եք չտանել օդանավակայան»:

«Խնդիրը նրանում է, որ իմ ընկերն ամաչկոտ է» («Ուրիշի փոխարեն»): Ռուսերենում խնդիրը լինում է նրանում` в том, իսկ հայերենում ճիշտ է` խնդիրն այն է: Այստեղ ճիշտ կլիներ՝ «Բանն այն է, որ ընկերս ամաչկոտ է»:

«Ես ուզում եմ, որպեսզի դուք ինձ ծանոթացնեք Արսենի հետ, ասեմ ավելին` այնպես անեք, որպեսզի մենք ամուսնանանք» («Ուրիշի փոխարեն»): Որպեսզի շաղկապը որ-ի փոխարեն գործածելը տարածված սխալ է: Իսկ որտեղի՞ց է այս որպեսզի-ն: Դարձյալ ռուսերենից` мама хочет, чтобы…, я мечтаю, чтобы… Սա ճիշտ է ռուսերենում, իսկ հայերենում սխալ է: Հայերենում ճիշտ է` «ես ուզում եմ, որ…»: 

«Մենք կարող ենք խոսել, ինչպես ասում են` կինը կնոջ հետ» («Ուրիշի փոխարեն»): Եթե միջանկյալ ինչպես ասում են-ը հանենք, կմնա անհեթեթ Մենք կարող ենք խոսել կինը կնոջ հետ-ը: Քանի որ այստեղ այս «ինչպես ասում են»-ի կարիքը չկա, կարելի էր խոսքը ձևակերպել ավելի հստակ ու ամենակարևորը` գրագետ` «Մենք կարող ենք խոսել, ինչպես կինը կնոջ հետ»:  

«Շտապելու տեղ չկա, Հրա՛չ ջան» («Քայլ ձիով»): Մեկ սխալ ձևակերպման դիմաց կարելի է առաջարկել մի քանի ճիշտը` «շտապելու պատճառ չկա», «գնալու տեղ չկա», «պետք չէ շտապել» և այլն:

«Էդ մտահաղացումը իմն ա» («Ալաբալանիցա»): Այս սխալն այնքան է տարածվել, որ անգամ  գեղարվեստական ֆիլմում է տեղ գտել: Այստեղ «միտք» և «հղանալ» բառերը միացած են ա հոդակապով: Հայերենում «հաղանալ» բառ չկա: Ճիշտ է` «մտահղացում»:

«Նայեք վերև: Աստղաթափ գիշեր է» («Իմ փոքրիկ փեսացուն»): Աստղաթափը` աստղային անձրևը, գոյական է, այլ ոչ ածական: Ճիշտ է` «Աստղաթափի գիշեր է»,  «Աստղաթափ է»,  կամ` «Աստղաթափ է լինելու»: 

Շարունակելի

Երազիկ Գրիգորյան

Նյութը հրապարակվել է  «Եթեր»  շաբաթաթերթի  23․08․2018-ի համարում։
Նմանատիպ նյութեր
Հայկական հեռուստաշուկայի «ցուցափեղկում» մանկական ապրանք քիչ կա: Չունենք հատուկ հեռուստաալիք, ոչ մանկական ալիքներում փոքր է մանուկ հեռուստադիտողի համար նախատեսված
Արի՛ հետ պտտենք ժամացույցի սլաքները ու միասին գնանք դեպի այն ժամանակները, երբ համացանց չկար, ու
Խնդրառությունը բառերի (լրացյալի և լրացման) կապակցության այն եղանակն է, երբ մի բառը (լրացյալը) պահանջում է
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Ծանոթ երգ է հնչում՝ «Միայն սիրո լարը մնաց / Սրտիս անհուն խորքերում»:
Մեր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալներից մեկը կապված է մի «անմեղ» բառի՝ «անգամ»-ի հետ։ Որքա՜ն ենք

-Այսպես գրքերը նոր կյանք են ստանում,-ասում է Դ․ Գյուրջինյանն ու ավելացնում,- Ազգային գրադարանի այս նախաձեռնությունը գովելի է ու շատ կարևոր: Նկուղներում, դարակներում մնացած, գործածությունից դուրս ընկած գրքերը հիմա կարծես նոր կյանք են ստանում:
https://t.co/XBeZmrOybS

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՎԵՐՆԱՆՑՈՒՄ | Փողոցի, պողոտայի, ճանապարհի լայնքով վերգետնյա հետիոտնային անցում անարգել երթևեկություն ապահովելու և փողոցն անվտանգ հատելու համար։

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՉԵՂԱՐԿԵԼ | Մինչ այդ կայացրած որոշումից, նախապես հաստատված ինչ-որ բանից (իրադարձություն, հանդիպում և այլն) հրաժարվելը, հետ կանգնելը, դրանք կասեցնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՀԵԾԱՆՎՈՒՂԻ | Առավելապես քաղաքային միջավայրում հեծանիվ քշելու՝ հեծանվով տեղաշարժվելու համար առանձնացված ճանապարհ, ուղի՝ հատուկ գծանշումներով, երբեմն գունավորմամբ։ Հեծանվահրապարակում հեծանվավազքի համար նախատեսված ուղի։

Ավելին