Հեռախոս` (010) 266879

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Կարելի՞ է արդյոք բեմադրել… ներկայացումը

-Իհարկե՛ ոչ,- կասի ընդդիմախոսը: Իսկ եթե փորձեք առարկել, ձեր առջև միանգամից կդնի մի քանի բացատրական բառարան:  

Բարի: Եվ քանի որ մեր առջև արդեն դրված են, ուստի տեսնենք, թե ի՛նչ է նշանակում բեմադրել-ը: Ըստ «Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանի»՝ «Թատերական որևէ գրվածք որոշ սկզբունքներով և արվեստի նեղ եղանակով ներկայացնել (թատրոնում և կինոյում)»: Ըստ Էդ. Աղայանի «Արդի հայերենի բացատրական բառարանի»՝ «թատերական գրվածքը ներկայացնել»:

Գրեթե նույն բացատրությունն է մյուս բառարաններում:

Թվում է՝ որևէ հարց լինել չի կարող: Անշուշտ, տրամաբանական է. բեմադրվում է գրվածքը, օրինակ՝ պիեսը, և դրանից հետո գրավոր ստեղծագործությունը դառնում է ներկայացում: Բնականաբար, չի կարող բեմադրվել մի բան, որը դեռևս չկա: Տվյալ դեպքում՝ ներկայացումը:

Սակայն անմիջապես ծագում է հարց. իսկ ի՞նչ ասենք, երբ խոսքը վերաբերում է արդեն բեմի վրա եղող ներկայացումներին: Օրինակ՝ 2018 թվականին ի՞նչ է արվել «Հարսնացու հյուսիսից» ներկայացումը Գ. Սունդուկյանի անվան թատրոնում: Խուսափենք «բեմադրել» բառը գործածելուց և նախադասությունը ձևակերպենք ամբողջովին ա՞յլ բառերով, ա՞յլ ձևով:

Այս տրամաբանությամբ սխալ պետք է համարենք նաև «ֆիլմ նկարահանել» արտահայտությունը: Ինչո՞ւ: Որովհետև  ֆիլմն էլ այն է, որն ունենում ենք նկարահանումից հետո: Ուստի՝ տվյալ դեպքում էլ նկարահանվում է ոչ թե ֆիլմը, այլ սցենարը…

Անցնենք առաջ:

Ի՞նչն է բեմադրվում օպերայի պարագայում: Լիբրետո՞ն…

Հապա պարային, կրկեսային ներկայացումների՞ դեպքում…

Իսկ բալետի՞ (բալետային ներկայացմա՞ն)…

Օրինակ՝ ի՞նչ թատերական գրվածք է բեմադրվել օպերային թատրոնում, որ դառնա «Սպարտակ» բալետ:

Այս ամենը՝ ըստ մեր «դիտարկած» տրամաբանության: Բայց ընթերցողին գուցե հետաքրքրի, թե ի՛նչ իմաստով է գործածվում «բեմադրել» բառը բառարանային էջերից դուրս: Թե ի՛նչ են «բեմադրում» մեր գրողները, լրագրողներն ու հենց թատերարվեստի մարդիկ:

Մեջբերումներ շատ չեմ անի: Պարզապես առաջարկում եմ բացել «Արևակ» որոնման կայքը (http://eanc.net) և ընթերցել օրինակները: Ես նույնպես «ընթերցեմ» դրանցից մի քանիսը. «Դասականներին ժամանակակից վերընթերցումով բեմադրված ներկայացումներից են…», «Սարո­յանի ստեղծագործությունների հիման վրա բեմադրված ներկայացումները…»,  «Հ. Թումանյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ բեմադրված «Տերն ու ծառան» ներկայացումը…», «…ներկա եղանք Վառնայի օպերային թատրոնում բեմադրված Դոմինիկո Չիմարոզոյի «Գաղտնի ամուսնություն» ներկայացմանը…»:

Կարծում եմ՝ անվիճելի է, որ խնդրո առարկա բառի բառարանային իմաստին չհետևող հեղինակները գրական գրվածքի հետ միասին հավասարապես «բեմադրում» են նաև ներկայացումներ: Ընդ որում՝ այդպիսի «բեմադրություններ» հաճախ են հանդիպում մեր հեղինակավոր հրատարակության՝ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» էջերում:

Օրինակների շարքն ավարտեմ՝ պատահական ընտրությամբ անելով երկու մեջբերում նշանավոր թատերագետի գրքից. «Սարգիս Տիգրանյանը և Թեոդորոս Խադամյանը իրենց ընկերների հետ Մոսկվայի համալսարանում ներկայացումներ էին բեմադրում», «Նույն ժամանակամիջոցում՝ 1850-ական թվականներին, ավելի ու ավելի հաճախակի էին բեմադրվում սիրողական ներկայացումները…» (Գեորգ Գոյան, «Ո՞րն է ազգային թատրոնը», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1970, էջ 286-287):

Հետևություն անել, իհարկե, արդեն կարելի է, բայց ես միայն կհարցնեմ. «բեմադրել» բառին տալով միայն թատերական գրվածքը ներկայացնողի դեր՝ արդյոք չե՞նք նեղացնում, սահմանափակում նրա իմաստը:

Չմոռանանք նաև «ներկայացում» բառի հոմանիշների՝  «բեմադրության» և «թատերախաղ»-ի մասին: Եթե բեմադրություն է, նշանակում է, բառացիորեն ասած, բեմի վրա «դրվել»՝ բեմադրվել է: Իսկ եթե բեմադրությունը կարող է «բեմի վրա դրվել», այլ կերպ ասած՝ ստեղծվել, արարվել, ինչո՞ւ նույն կերպով չի կարող արարվել նաև ներկայացումը: Մի՞թե այստեղից չի բխում, որ բեմադրելը ոչ միայն ներկայացնելն է, այլև թատերական սկզբունքներով, միջոցներով, եղանակներով արվեստի գործ, երկ ստեղծելը, արարելը:

Գուրգեն Միքայելյան

Հղումը սկզբնաղբյուր կայքում։

ՄԵԶ ՀԱՐՑՆՈՒՄ ԵՆ

🤔Երբեմն տարաձայնություններ են լինում՝ կապված «ամուրի» և «այրի» բառերի գործածության հետ: Խնդրում ենք պարզաբանել․ ի՛նչ իմաստ ունեն դրանք։

Պատասխանը՝ կայքում👇
https://cutt.ly/gGn98YQ

Օտար բառերի հայերեն համարժեքների ընդհանուր ցանկին կարող եք ծանոթանալ՝ այցելելով Լեզվի կոմիտեի կայք (լեզվիկոմիտե.հայ կամ http://langcom.am):
https://www.langcom.am/%d5%b0%d5%b8%d6%80%d5%a4%d5%b8%d6%80%d5%a1%d5%af-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a5%d6%80%d5%a5%d5%b6-%d5%a8%d5%b6%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d5%ac%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%aa%d5%a5%d6%84-15/

Ռուսերեն #изгой (#իզգոյ) բառը նշանակում է «իր միջավայրից վտարված անձ. վտարյալ»։
Այս օտար բառի հայերեն համարժեքը վաղուց կա, գրանցված է բառարաններում։
Այդ բառը ՎՏԱՐԱԿ-ն է։
Ավելին՝ կայքում👇
https://cutt.ly/iDmVmKJ

Ավելին
facebook