Հեռախոս` +374 (0) 10 266 860

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Հայերենի հոլովները, մարքսիզմը եվ «բուրժուական» տեսաբանները

Որ մեր հոլովների հարցը (հի՞նգ, թե՞ յոթ) արդեն հարյուր տարուց ավել վեճաբանության առարկա է, գիտեն շատերը: Թե երբ հնարավոր կլինի հասնել վերջնական համաձայնության, դժվար է ասել, բայց այսօր այդ մասին չէ, որ կխոսենք:

Հավանաբար քչերը գիտեն, և հիմա շատերը կզարմանան, որ այս լեզվաբանական, զուտ հայերենին առնչվող հարցը ժամանակին համարվել է քաղաքական, դիտարկվել մարքսիզմի տեսանկյունից: Բանը հասել է նրան, որ բանավիճող կողմերից մեկի լեզվաբանները (հինգ հոլովի կողմնակիցները) մեղադրվել են որպես հակամարքսիստներ: Իսկ այդ տարիներին, թե ինչ կարող էր անել ընդամենը այդ –հակա նախածանցը, ասելու կարիք չկա…

Իսկ բանը պատահել է այսպես:

Դեռևս նախորդ դարի սկզբներին Մ. Աբեղյանն առաջ է քաշում այն տեսակետը, որ տվյալ ժամանակաշրջանում արդեն գրական լեզու դարձած աշխարհաբար հայերենն իրականում ունի ոչ թե յոթ հոլով, ինչպես գրաբարը, այլ հինգ: Թեև կային առարկություններ (դա չէր ընդունում Ս. Մալխասյանցը), բայց նրա կարծիքն ընդունվում է, և մինչև 30-ական թվականներն ուսուցումը կատարվում է հինգ հոլովով: Սակայն գալիս են նոր ժամանակներ, նոր բարքեր, և…  Պարզվում է, որ հինգ հոլովի տեսությունը հակասում է մարքսիզմին:

-Ինչո՞ւ,- տարակուսած կհարցնի ոչ մասնագետ ընթերցողը:

Պատասխանելու համար այդ տրամաբանական հարցին՝ մի փոքր խորանանք լեզվաբանության մեջ:

Բառերը քերականորեն ունենում են հինգ ձև: Յոթ հոլովի դեպքում նույն ձևն ունեն ուղղական ու հայցական, սեռական ու տրական հոլովները: Իսկ եթե ունեն նույն ձևը, նշանակում է՝ դրանցից մեկը կարող է չլինել: Ուրեմն՝ հանում ենք հայցական ու տրական հոլովները, և ունենում հինգ հոլով: Ամեն ինչ պարզ է. բառի հինգ ձև, հինգ հոլով:

Սակայն ամեն ինչ շրջվում է, երբ, որպես հոլովի որոշման սկզբունք, ընդունում ենք ոչ թե բառի քերականական ձևը, այլ այդ ձևի քերականական իմաստը: Այս պարագայում արդեն նույն ձևը (օրինակ՝ քարը) կարող է լինել գործողություն կատարող (ուղղական հոլով) և գործողությունն իր վրա կրող (հայցական հոլով): Այս դեպքում ուղղականի ու հայցականի, սեռականի ու տրականի քերականական իմաստները լինում են տարբեր:  

-Թող լինեն: Է՛, հետո՞ ինչ,- դարձյալ կհարցնի ընթերցողը,- ի՞նչ կապ ունի այստեղ մարքսիզմը:

Բանն էլ հենց այն է, որ ժամանակին մարքսիզմը հնարավոր է եղել կապել ամեն ինչի, անգամ հայ լեզվաբանության ու հայերենի հոլովների հետ:

Քիչ առաջ խոսում էինք ձևի մասին՝ հինգ ձև, հինգ հոլով: Բայց, ախր, ըստ մարքսիզմի, առաջնային է ոչ թե ձևը, այլ բովանդակությունը, իմաստը: Ընդունել հինգ հոլովի գաղափարը, նշանակում է նախապատվություն տալ ձևին, առաջնային համարել ձևը: Նշանակում է լինել հակա… հակա… Մի խոսքով՝ այն հականերից:

Իսկ ժամանակաշրջանը… Օ՜: Սովետական Միություն, երեսնական թվականներ, Ստալին…

Եվ հինգ հոլովի կողմնակիցներն անմիջապես լռեցվում են, համարվում բուրժուական տեսաբաններ: Մարքսիզմին դեմ լինելու համար Աբեղյանին համալսարանից «վտարում» են: Իսկ ժամանակներն այնպիսին էին, որ հիմա նույնիսկ կարելի է Երկնավորին փառք տալ, որ… լավ է պրծնում:  

Այո՛, եղել են նաև այսպիսի՛ ժամանակներ:            

Գուրգեն Միքայելյան

Հղումը սկզբնաղբյուր կայքում։ 
Նմանատիպ նյութեր
Հայկական հեռուստաշուկայի «ցուցափեղկում» մանկական ապրանք քիչ կա: Չունենք հատուկ հեռուստաալիք, ոչ մանկական ալիքներում փոքր է մանուկ հեռուստադիտողի համար նախատեսված
Արի՛ հետ պտտենք ժամացույցի սլաքները ու միասին գնանք դեպի այն ժամանակները, երբ համացանց չկար, ու
Խնդրառությունը բառերի (լրացյալի և լրացման) կապակցության այն եղանակն է, երբ մի բառը (լրացյալը) պահանջում է
Բարև՛, պատանի՛ բարեկամ: Ծանոթ երգ է հնչում՝ «Միայն սիրո լարը մնաց / Սրտիս անհուն խորքերում»:
Մեր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալներից մեկը կապված է մի «անմեղ» բառի՝ «անգամ»-ի հետ։ Որքա՜ն ենք

-Այսպես գրքերը նոր կյանք են ստանում,-ասում է Դ․ Գյուրջինյանն ու ավելացնում,- Ազգային գրադարանի այս նախաձեռնությունը գովելի է ու շատ կարևոր: Նկուղներում, դարակներում մնացած, գործածությունից դուրս ընկած գրքերը հիմա կարծես նոր կյանք են ստանում:
https://t.co/XBeZmrOybS

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՎԵՐՆԱՆՑՈՒՄ | Փողոցի, պողոտայի, ճանապարհի լայնքով վերգետնյա հետիոտնային անցում անարգել երթևեկություն ապահովելու և փողոցն անվտանգ հատելու համար։

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՉԵՂԱՐԿԵԼ | Մինչ այդ կայացրած որոշումից, նախապես հաստատված ինչ-որ բանից (իրադարձություն, հանդիպում և այլն) հրաժարվելը, հետ կանգնելը, դրանք կասեցնելը կամ չեղյալ հայտարարելը:

#ԱյսօրվաՀայերենը

ՀԵԾԱՆՎՈՒՂԻ | Առավելապես քաղաքային միջավայրում հեծանիվ քշելու՝ հեծանվով տեղաշարժվելու համար առանձնացված ճանապարհ, ուղի՝ հատուկ գծանշումներով, երբեմն գունավորմամբ։ Հեծանվահրապարակում հեծանվավազքի համար նախատեսված ուղի։

Ավելին