Հեռախոս` (010) 266879

Էլ․ փոստ` contact@langcom.am

Հարցական նշանի եվ հնչերանգի մասին

Փիլիսոփաներից մեկն ասել է. «Մարդու մասին ավելի հաճախ կարելի է կարծիք կազմել նրա տված հարցերից, քան պատասխաններից»։ Ուրեմն ինչքա՜ն կարևոր է խելացի հարցեր տալը և ոչ պակաս կարևոր՝ այդ հարցերը ճիշտ շեշտադրելը։

Հայտնի է, որ հայերենում հարցական նշանը դրվում է ոչ թե նախադասության վերջում, ինչպես անգլերենում, ռուսերենում և շատ այլ լեզուներում է, կամ նախադասության սկզբում և վերջում միաժամանակ, ինչպես իսպաներենում է, այլ հենց հարցում արտահայտող բառի վրա։ Բայց հաճախ սխալմունք է առաջանում հարցական նշանի (պարույկի) ճիշտ տեղը որոշելիս։

Պետք է հիշել ու կիրառել․ հայերենում հարցական նշանը գրեթե միշտ դրվում է բառի վերջին վանկի ձայնավորի վրա (շեշտի պես)։ Նույն օրինաչափությամբ է ձևավորվում նաև հարցական հնչերանգը։  Օրինակ՝ «Գիտե՞ք (ոչ թե գի՞տեք), թե տոնածառը տեղափոխելու համար ինչքա՛ն փող է հարկավոր»:

Շեշտի մասին պատահաբար չհիշեցինք։ Հարցական սխալ հնչերանգ կիրառողը հաճախ սխալվում է նաև բառը շեշտադրելիս. «Դուք հաստատ գի՛տեք (փոխանակ գիտե՛ք), թե տոնածառը տեղափոխելու համար ի՛նչքան (փոխանակ ինչքա՛ն) փող է հարկավոր»: 

Որոշ բացառությունների մասին

Եթե բառն ավարտվում է ը ձայնավորով, ապա հարցական հնչերանգ ստանում է դրան նախորդող վանկը(օրինակ՝ բառարա՞նը, խո՞սքը և այլն)։

Հարցում արտահայտող դերանունները բառի վերջին ձայնավորի վրա գրավոր խոսքում սովորաբար կրում են հարցական նշան, ինչպես՝ ե՞րբ, ինչո՞ւ, քանի՞, որտե՞ղ և այլն։ Կանոնից շեղվում են ո՞րերորդ, քանի՞երորդ, նո՞ւյնպես, նո՞ւյնչափ դերանունները, -երորդ մասնիկով կազմված թվականները (հի՞նգերորդ, տասնվե՞ցերորդ),  մի՞թե վերաբերականը, որոնց շեշտը դրվում է նախավերջին կամ դրան նախորդող վանկի վրա։

Որոշ հաղորդավարներ, գովազդ կարդացողներ երբեմն արտառոց, հայերենին անհարազատ ու սխալ լուծումներ են մատուցում եթերում: Օրինակ՝ «Մսա՞մթերք եք նախընտրում, թե՞ կաթնա՛մթերք»։ Եթե կարիք կա ընդգծելու մթերքի ինչպիսին լինելը, ապա կարելի է հետևյալ կերպ ասել՝ «Մսայի՞ն մթերք եք նախընտրում, թե՞ կաթնային» կամ «Մսամթե՞րք եք նախընտրում, թե՞ կաթնամթե՛րք»։

Օժանդակ բայերի վրա հարցական նշան դնո՞ւմ ենք

Տեսե՛ք՝ գրել ենք՝ դնո՞ւմ ենք (ոչ թե դնում ե՞նք)։ Հայերենում օժանդակ բայի վրա հարցական նշան չենք դնում, ուստի խրախուսելի է, որ բանավոր խոսքում նույնպես օժանդակ բայը չարտասանվի հարցական հնչերանգով (բարբառային խոսքը կամ անհատական մոտեցումը չհաշված)։ Օրինակ՝

«Արդեն քննարկե՞լ եք(ոչ թե քննարկել ե՞ք) հարցը»:
«Նոր տոնածառը փոխանցո՞ւմ է (ոչ թե փոխանցում է՞) տոնական տրամադրություն»:

Օժանդակ բայը հարցական հնչերանգով է արտասանվում և կրում հարցական նշան, եթե ժխտական խոնարհման բայաձև է: Օրինակ՝ «Դեռ չե՞ք եկել»։ «Գիրքը չէի՞ր կարդալու»։  «Չի՞ խոսելու»։

Հիշեցնենք նաև, որ մեր լեզվում կիրառելի է միայն պարույկը (ոչ թե «?», այլ «՞»)։ Հմմտ․ «Կարող եք գտնել այլ տարբերակներ?» փոխանակ «Կարո՞ղ եք գտնել այլ տարբերակներ»:

Ի դեպ, ոմանք «ու» տառի պարույկը դնում են ւ-ի վրա, ոմանք՝ ո-ի։ Ավանդաբար ընդունված է երկրորդ տարբերակը․ «Այդ ո՞ւր», «Ամո՞ւր ես կապել»։          Հորդորում ենք գրական բանավոր խոսքում պահպանել հայերենի հարցական ճիշտ հնչերանգը, իսկ գրավոր խոսքում հետևել կետադրելու ընդունված կանոնին։

Լեզվի կոմիտեն 2020 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2021 թվականի հունվար սոցիալական հարթակներում հրապարակել է հորդորակ, նյութեր և հարցումներ դպրոցներում ուսուցչին դիմելու հայերեն ձևերի մասին։

➡️Ամբողջական՝ https://bit.ly/3a3kT7s

Հիշե՛ք

Բժշկական այս գործիքը, որն օգտագործում են վիրահատությունների ժամանակ, կոչվում է ՆՇՏԱՐ։
#ՉԱՍԵՔլանցետ

Կոտայքի Ավան գյուղը Երևանի այժմյան Ավան թաղամասն է: Անցյալում «ավան» են կոչվել այն բնակավայրերը, որոնք պարսպապատ չեն եղել և դրանով էլ հենց տարբերվել են քաղաքներից: «Ավան» բառով կազմվել են շատ բնակավայրերի անուններ՝ Ստեփանավան, Սևակավան, Արտավան, Բերքավան և այլն:

ԻՆՉՊԵՍ ԵՆ «ԱՐՏԱՀԱՅՏՎՈՒՄ» ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԸ

Բառաչել - կով, եզ, ցուլ
Մկկալ - այծ
Մայել - ոչխար
Խռխռալ, խռնչալ - խոզ
Խրխնջալ, վրնջալ - ձի
Զռալ - ավանակ
Մռնչալ - վայրի գազաններ՝ առյուծ, վագր, արջ և այլն
Մլավել, մռլտալ, մռմռալ - կատու
Հաչել, կլանչել, կաղկանձել - շուն
Ոռնալ - գայլ

«Կոնդ» անվանումը տիպական է այն տեսակետից, որ հասարակ անունը դառնում է հատուկ տեղանուն: Բնակավայրը Կոնդ է կոչվել բարձր դիրքի պատճառով: Հայերեն նշանակություններից մեկն է «բլուր, բլրակ, թումբ»:

Կոնդի մի մասը հնում կոչվել է Ծիրանի թաղ:

Ավելին